| 
  • If you are citizen of an European Union member nation, you may not use this service unless you are at least 16 years old.

  • Finally, you can manage your Google Docs, uploads, and email attachments (plus Dropbox and Slack files) in one convenient place. Claim a free account, and in less than 2 minutes, Dokkio (from the makers of PBworks) can automatically organize your content for you.

View
 

Dankdaglezing 2011

Page history last edited by Caroline Doelman 9 years, 3 months ago

Economie is het realiseren van waarden

 

Voor een goed gevulde Adventskerk (200 mensen) hield prof. Arjo Klamer een boeiend betoog over zijn visie op de economische wetenschap en op de actuele economische crisis. Hij is uitgenodigd door de werkgroep economie en geloof, die nu al voor de derde keer in successie op Dankdag een themabijeenkomst belegt.

 
Klamer begint te vertellen dat de ruimte van de kerk hem sympathiek is. Zelf is hij opgegroeid als domineeszoon, maar in zijn jonge jaren zette hij zich daar tegen af. In plaats van het sacrale voelde hij zich aangetrokken tot het materiële terrein – tot verdriet van zijn vader – en ging hij economie studeren. De laatste jaren maakt hij naar eigen zeggen steeds meer de beweging terug, op zoek naar de spirituele verdieping en naar onderliggende waarden. Die laatste zijn voor zijn economische visie ook belangrijk, maakt hij gaandeweg de avond duidelijk.

 

Na een inventariserende rond van vragen die er bij het publiek leven, steekt Klamer van wal. Hij vertelt over zijn economische vorming. Die is sterk bepaald door het denken van de econoom John Maynard Keynes, die aan de wieg van de westerse verzorgingsstaat heeft gestaan. Keynes (1883 – 1946) nam afstand van het economisch adagium dat de vrije markt alle economische problemen oplost. Dat doet de markt niet in alle gevallen en wanneer de economische ontwikkeling daardoor stagneert, dient de overheid naar voren te treden door middel van investeringen om de economie weer vlot te trekken. Dit inzicht van Keynes stak achter de bekende New Deal waarmee president Roosevelt de economische crisis van de jaren dertig aanpakte. Grote overheidsprojecten om geld in te markt te brengen en het consumentenvertrouwen te vergroten. Het model van Keynes is tot ver na de Tweede Wereldoorlog leidend geweest voor de meeste westerse landen. Maar nu leven we opnieuw in een economische crisis, die anders is dan voorgaande dipjes. Een crisis is volgens Klamer een situatie ‘waarin je het even niet meer weet’. De vertrouwde oplossingen werken niet meer. Er is als het ware een nieuw paradigma nodig, maar niemand weet goed welke dat moet zijn.

 

Zijn eigen visie is dat naast de markt en de overheid de derde sfeer waarin de economie opereert het belangrijkste is. Hij noemt dat de sfeer van de oikos, het griekse woord voor ‘huis’ waar het woord economie (huishouden) van is afgeleid. In de oikos, de samenleving, de omgeving waar de meest wezenlijke en waardevolle relaties van een mens zich bevinden, schuilt de kracht om op een nieuwe manier over economie te gaan denken. Economie gaat volgens Klamer over waarden. Zo probeert hij dat ook zijn studenten duidelijk te maken. Hij vraagt ze: ‘wat drijft je?’. De meesten antwoorden dan: geld. Eén student niet, die zei: veel geld. Vervolgens vraagt hij: ‘wat is het meest waardevolle dat je hebt?’ Dan is er niemand die het heeft over bezit, geld, over laptop of flatscreen, maar noemt iedereen iets immaterieels. Hij vraagt het ook aan de zaal. Er komen antwoorden als: gezondheid, mijn gezin, mijn relatie enzovoort. Als economie gaat om het realiseren van waarden die belangrijk voor je zijn, dan moet je dus constateren dat de voor jou belangrijkste waarden niet op de markt worden gerealiseerd. Wat er op de markt gebeurt, is een randvoorwaarde voor dat wat werkelijk van belang is. Je kunt een huis kopen, maar geen thuis.

 

Geld is dus een middel en nooit een doel. We zien nu hoe de economie uit de rails loopt als dat wordt vergeten. Achter de crisis schuilt de kracht van de menselijke begeerte, die als ze zichzelf geen grenzen stelt, desastreus uitpakt. In plaats van de kerk, die voorheen midden in stad of dorp stond, als een zichtbaar baken om je op te oriënteren, bouwen we nu grote en vooral hoge bankgebouwen die de stadscentra domineren. Dat geeft te denken.

 

Het betoog van Klamer roept naast instemming ook de nodige vragen op. Vooral de vraag hoe je nu zelf, op eigen kleine schaal, iets kunt doen. Klamer gelooft in de kracht van de samenleving, waar mensen in hun eigen omgeving iets kunnen doen. Hij geeft voorbeelden uit de culturele sector, als mensen bij elkaar komen om bijvoorbeeld een klein theater of museum te ondersteunen. De bezuinigingen kunnen ook creatief maken. In ieder geval komt dan de vraag op ons af wat wij er voor over hebben om dergelijke culturele instellingen te behouden. Welke keuzes maak je?

 

Wat betreft de euro behoort Klamer tot degenen die daar weinig heil in zien. Je miskent dan dat Europa een lappendeken is van verschillende culturen, talen, volken. In Amerika is dat anders. Daar is de samenleving op mobiliteit ingericht en spreekt men overal dezelfde taal en deelt min of meer dezelfde culturele gewoonten. Je kunt van een zo’n divers continent als Europa niet geforceerd één geheel of één markt maken.

Hij wijst op het voorbeeld van Argentinië, waar men na een economisch failliet tien jaar geleden, de economie helemaal weer van de grond af aan moest opbouwen. Mensen gingen spontaan handel drijven in hun directe omgeving en creëerden zo een nieuwe vertrouwensbasis. Juist die informele sfeer van sociale relaties is het fundament onder een solide economie, volgens Klamer.

 

Na afloop bleek dat alle vragen hiermee niet zijn opgelost. Misschien dat er juist meer bij gekomen zijn. In ieder geval blijkt uit de reacties van het publiek waardering voor zijn bijzondere visie. Een inspirerend verhaal dat helemaal past binnen de thematiek van economie en geloof.

 

1127 063 13 poster dankdaglezing.pdf

Comments (0)

You don't have permission to comment on this page.